آفتاب به گیاهی حرارت می دهد که از خاک سر برون آورد . (کوروش کبیر)

تعریف بانک بذر خاک

بانک بذر عبارتست از:بذور زنده ولی جوانه نزده گیاهان که می­توانند برای چندین سال تا چندین دهه در زیر خاک باقی بمانند و تا زمانی که شرایط محیطی برای جوانه­زنی مناسب باشد در حالت خواب بسر می­برند (سیمپسون و همکاران، 1989).

بانک بذر به عنوان منبعی از بذور زنده موجود در درون و روی سطح خاک (روبرتز، 1981)و لاشبرگ همراه (سیمپسون و همکاران، 1989)، که قابل جایگزینی با گیاهان بالغ است (بیکر، 1989) تعریف می­شود.

بانک بذر خاک به عنوان تعداد، تراکم و ذخیره بذور زنده در خاک در یک مدت مشخص که معرف پوشش گیاهی موجود در یک منطقه می­باشد تعریف می­گردد (دی ویلیرز و همکاران، 2003).

ساگر و مورتیمر (1976)بانک بذر خاک را به عنوان منبعی از بذور زنده یا قلمه­های رویشی تعریف می­کنند که در خاک وجود دارند و قادرند پوشش گیاهی طبیعی را بازسازی کنند.

پویانی و جانسون (1989)بانک بذر خاک را به عنوان منبعی از بذور زنده، میوه­ها، غده­ها و سایر اندام­های زایشی گیاه در خاک تعریف می­كنند.

لک و همکاران (1989)بانک بذر خاک را مجموعه­ای از بذور می­داند که هنوز جوانه نزده و امکان جایگزینی گونه­های گیاهی یکساله و چندساله را دارند.

در دانشنامه اکولوژی و مدیریت محیط زیست، کلوو (1998)بیان می­کند که بانک بذر به عنوان روشی مفید برای حفاظت از گونه­های گیاهی که بذورشان مناسب برای ذخیره دراز مدت هستند تعریف می­شود.

بانك بذر در واقع حافظه­ای در خاک است (کاورز، 1995)كه تحولات موجود در هر منطقه را ذخیره می­كند و بیانگر نوع پوشش گیاهی پیشین آن منطقه بوده و معرف ساختار جامعه گیاهی آینده آن است (فیشر و همکاران، 2009).

خبرگزاری فارس: یك مخترع ایرانی برای نخستین بار در كشور توانست دستگاهی برای جداكردن بذرهای مختلف به روش الكتروستاتیك را بسازد.

محسن بصیری، مخترع ایرانی در گفت‌و‌گو با خبرنگار اجتماعی فارس گفت: در این دستگاه ابتدا بذرهای مختلف داخل یك مخزن بزرگ ریخته می‌شود و بعد وارد قسمت بارداركننده‌ الكتریكی كه استوانه‌ای و مدور است، می‌شود. وی افزود: در مرحله بعد، به وسیله یك قسمت دیگر این دستگاه، ولتاژی در بذرها ایجاد می‌كند. بعد از باردارشدن، بذرها از انتهای استوانه روی یك سطح نقاله‌ای ریخته می‌شود. این مخترع تصریح كرد: در انتهای این سطح نقاله‌ای شكل نیز یك قسمت دیگر باردار كننده وجود دارد كه برای بار مجدد، بذرها را باردار می‌كند. در مرحله آخر مكانیزم این دستگاه نیز بذرها به وسیله یك میدان الكتریكی جدا می‌شوند. وی خاطرنشان كرد: نحوه خروج بذرها نیز به‌گونه‌ای است كه ابتدا بذرهای درشت‌تر كه بار كمتری دارند و بعد بذرهای ریزتر از انتهای این دستگاه خارج می‌شود.

 بصیری گفت: این دستگاه قابلیت‌های دیگری نیز دارد. یكی از این قابلیت‌ها تأثیر آن روی جوانه‌زنی بذرهاست. این دستگاه باعث قدرت بخشیدن و نیز سرعت در جوانه‌زنی بذرها می‌شود. از همه مهمتر توانایی جدا كردن انواع بذرها از یكدیگر را دارد. وی افزود: این طرح متاسفانه تاكنون مبلغ سه میلیون تومان از بنیاد ملی نخبگان دریافت نكرده است.

نگاهی به درخت سیب بیندازید. شاید پانصد سیب به درخت باشد که هر کدام حاوی ده دانه است. خیلی دانه دارد نه؟ ممکن است بپرسیم «چرا این همه دانه لازم است تا فقط چند درخت دیگر اضافه شود؟»

اینجا طبیعت به ما چیزی یاد می دهد. به ما می گوید:

«اکثر دانه ها هرگز رشد نمی کنند. پس اگر واقعاً می خواهید چیزی اتفاق بیفتد، بهتر است بیش از یکبار تلاش کنید.»

وقتی که « قانون دانه» را درک کنیم دیگر ناامید نمی شویم و به راحتی احساس شکست نمی کنیم.

قوانین طبیعت را باید درک کرد و از آنها درس گرفت.

در یک کلام:

افراد موفق هر چه بیشتر شکست می خورند، دانه های بیشتری می کارند.

طبقه بندی بانک بذر خاک

بطور کلی، بانک­های بذر به دو گروه ناپایدار و پایدار طبقه­بندی می­شوند (تامپسون و گریم، 1979).در بانک­های بذر ناپایدار، عموماً بذور در لایه­های بالای سطح خاک باقی می­مانند و معمولاً در یک سال به سرعت جوانه می­زنند.گونه­های با بانک بذر پایدار دارای بذوری هستند که ممکن است در لایه­های سطح خاک مدفون شده و وادار به خواب می­شوند و جوانه­زنی بذور تجمع یافته ممکن است بعد از چند سال اتفاق بیفتد (ویلینگ و همکاران، 2004).

بطور جزیی، چهار تیپ عملکردی بانک بذر، بر اساس پایداری بذر و زمان جوانه­زنی تشخیص داده شده است (تامپسون و گریم، 1979) که عبارتند از:

تیپ اول بانک بذر:گونه­هایی با بانک­های بذر ناپایدار که فقط در طول تابستان حضور دارند.گونه­های این گروه، تمام بذورشان را در اواخر بهار و اوایل تابستان می­ریزند و همه آن­ها در یک زمان در شرایط خنک­تر و مرطوب­تر در پاییز جوانه می­زنند.گونه­های با تیپ بانک بذر، خودشان را با محیط­هایی با بارش کم تابستانی قابل پیش بینی سازگار می­کنند.

تیپ دوم بانک بذر:گونه­هایی با بانک­های بذر ناپایدار که فقط در طول زمستان حضور دارند.گونه­های این گروه، دارای بذوری هستند که در طول دوره زمستان به صورت خواب به سر می­برند و در بهار جوانه می­زنند.گونه­هایی که این استراتژی را دارند معمولاً در مناطقی هستند که رشد گیاهان در اواخر پاییز و زمستان توسط سرما محدود می­شود.این گونه­ها، پس از جوانه­زنی، هیچ بذر زنده ای در خاک نخواهند داشت.

تیپ سوم بانک بذر:گونه­هایی با بانک­های بذر پایدار که همه بذور زنده در یک زمان جوانه نمی­زنند.این گونه­ها، بذور زیادی دارند که به محض افتادن از پایه مادری جوانه می­زنند. این بخش از بذور ریخته شده به عنوان تیپ اول و دوم بانک بذر عمل می­کند، به هر حال، یک بخش از بذور جوانه نمی­زنند و به بانک بذر پایدار ملحق می­شوند.گونه­هایی که در محیط هایی رشد می­کنند که تحت تاثیر آشفتگی­های شدید و غیر­قابل پیش بینی از قبیل کشت، آتش­سوزی و سیلاب قرار می­گیرند، عموماً بانک بذری پایدار تشکیل می­دهند.

تیپ چهارم بانک بذر:گونه­هایی با بانک­های بذر پایدار که همه بذور زنده در یک زمان جوانه نمی­زنند.گونه­های این گروه دارای بانک بذری هستند که به محض ریختن از پایه مادری، تعداد خیلی کمی از بذور جوانه می­زنند.این گونه­ها بانک بذری را تشکیل می­دهند که اندازه­اشان به ندرت از فصلی به فصل دیگر تغییر می­کند.این گروه از گیاهان، مشابه تیپ سوم، از لحاظ شکل و عملکرد بانک بذر ناهمگن هستند.

معرفی کتاب بوم شناسی بذر

تحقیقات اخیر در زمینه علوم بذر سبب دگرگونی درک ما از بسیاری جنبه‌های اکولوژی بذر به خصوص پراکنش، ذخیره‌شدن در خاک و نقش اکولوژیکی خفتگی بذر شده است. همچنین به میزان زیادی معلوم شده است که باززایی از بذر اثرات شگرفی بر تنوع و ترکیب جوامع گیاهی دارد؛ به نظر می‌رسد اکولوژی بذر هیچ گاه به این اندازه در روند کلی اکولوژی گیاهی مطرح نبوده است.

باززایی از بذر دربردارنده گستره وسیعی از مفاهیم اکولوژیکی جالب توجه امروزی، از راهبردهای زادآوری تا حفظ تنوع گونه‌ای است. گرده‌افشانی، پراکنش بذر و شکار بذر همگی بینش‌های شایان توجهی درباره تکامل تعامل‌های گیاه جانور ارائه می‌دهند. موازنه‌های بی‌شمار مورد مواجهه (برای مثال بین اندازه و تعداد بذور، زادآوری زودهنگام کاهش‌یافته در مقایسه با باروری تاخیری پربار، جوانه‌‌زنی زودهنگام با خطر زیاد در برابر جوانه‌زنی دیرهنگام ایمن‌تر و غیره) فرصت‌هایی برای تحقیقات نظری و مدل‌سازی فراهم می‌آورند

فهرست مطالب

پیشگفتار

1. دوره های زندگی، راهبردهای زادآوری و تخصیص

2. مخاطرات پیش از پراکنش

3. پراکنش بذر

4. بانک بذر خاک

5. خفتگی بذر

6. جوانه‌زنی

7. مخاطره‌های پس از پراکنش

8. استقرار دانه‌رست

9. بازه‌ها، بازاریابی و تنوع

منابع

واژه‌نامه

نمایه

بوم‌شناسی بذر

گیاهان چه تعداد بذر تولید كنند و بذر به چه میزان بزرگ باشد؟ گیاه چند وقت یك‌بار می‌بایست بذر تولید نماید؟ چرا و تا چه حدودی بذور پراكنده می‌شوند و تأثیر آن بر تنوع و تركیب پوشش‌های گیاهی چگونه است؟ اینها از جمله پرسش‌های مطرح شده در این بررسی گسترده نقش بذر در اكولوژی گیاهان است. نویسندگان با پرداختن به جنبه‌های بوم‌شناسی بیولوژی بذر، با بررسی راهبردهای زادآوری در گیاهان دانه‌دار مطلب را شروع و با توصیف چرخه‌های زندگی در ادامه، رسیدگی بذر، پراكنش، ذخیره شدن در خاك، خفتگی، جوانه‌زنی، استقرار دانه‌رستی و بازرویی در مزارع را مورد بررسی قرار داده‌اند.

در این كتاب با استفاده از گستره وسیعی از مفاهیم عمومی مربوط به اكولوژی گیاهی به بازتاب نقش محوری مطالعه اكولوژی بذر در روشن‌سازی بسیاری از جنبه‌های زیر‌بنایی كاركرد جوامع گیاهی پرداخته است.

 نویسندگان:

مایكل فنر؛ مدرس ارشد اكولوژی دانشكده علوم بیولوژیكی دانشگاه ساتهمتون انگلستان

كن تامپسون؛ محقق و مدرس ارشد دانشگاه علوم جانوری و گیاهی دانشگاه شیفیلد انگلستان

مترجم:

سیدكریم موسوی؛ عضو هیات علمی بخش تحقیقات گیاه‌پزشكی مركز تحقیقات كشاورزی و منابع طبیعی لرستان

ناشر:

انتشارات جهاد دانشگاهی مشهد

لینک دانلود کتاب انگلیسی بوم شناسی بذر:

همیشه یادمان باشد که زندگی پیمودن راهی برای رسیدن به خداست و قدم هایمان باید طوری باشد که حتی دانه کشی زیر پایمان له نشود.

گفتم به دام اسیرم گفتا که دانه با من

گفتم که آشیان کو  گفت آشیانه با من

گفتم که بی بهارم شوق ترانه ام نیست

گفتا بیا به گلشن شور ترانه با من

گفتم بهانه یی نیست تاپر زنم به سویت

گفتا تو بال بگشا راه بهانه با من

گفتم به فصل پیری در من گلی نروید

گفتا که من جوانم فکر جوانه با من

گفتم که خانمانم در کار عاشقی رفت

گفتا به کار خودباش تدبیر خانه با من

گفتم به جرم شادی جور زمان مرا کشت

گفتا تو شادمان باش جور زمانه با من

گفتم ز عشقبازی در کس نشان ندیدم

زد بوسه بر لبانم گفتا نشانه با من

گفتم دلم چو مرغیست کزآشیانه دور دست

دستی به زلف خود زد گفت آشیانه بامن

گفتم ز مهربانان روزی گریزم آخر

گفتا که مهربان باد اشک شبانه با من

مهدی سهیلی

بزرگترین فریزر جهان را تا به حال دیده اید حفره ای در قلب کوهستانی منجمد که در حدود هزار و 130 کیلومتر از قطب شمال فاصله دارد، غاری که در مجمع الجزایر "والبارد" نروژ حفر شده تا تمامی انواع دانه های غذایی موجود در جهان را در خود حفظ کند.

به گزارش خبرگزاری مهر، در میان پیج و خمهای این غار منجمد بزرگ بنیاد غذای بشر، بذر، انبار شده است. این بذرها به گونه ای بسته بندی و منجمد شده اند تا بتوانند صدها سال ذخیره شدن و هر نوع نیروی مخرب انسانی دوام بیاورند، این بذرها  نسخه ای از تمامی انواع بذرها و دانه هایی هستند که از سرتاسر جهان جمع آوری شده اند.

تاریخ ساخت انبار بزرگ جهانی بذر "والبارد" از اوایل سال 1983 آغاز می شود، اجرای این پروژه نیز مانند بسیاری از پروژه های بزرگ بسیار طولانی مدت و دشوار بوده است. حفظ بذرها و دانه ها از گیاهان خوراکی یکی از اصلی ترین فعالیتها در محافظت از تنوع گونه های زیستی در جهان، منطبق شدن با تغییرات اقلیمی و گرمای جهانی و اطمینان از تامین بودن غذای مردم جهان در آینده به شمار می رود.

اولین طرح برای ساخت مکانی امن برای ذخیره سازی بذرها توسط مرکز منابع ژنتیکی اروپای شمالی در اوایل دهه 80 ارائه شد. والبارد، گرینلند و کوهستان "ژوتِنهایم" به عنوان موقعیتهای احتمالی این انبار بزرگ انتخاب شدند اما در نهایت معدنی از کار افتاده در والبارد در سال 1983 به عنوان مکان نهایی انتخاب شد.

قرار بر این شد که مخازن انبار بذرها در دل کوه حفر شوند، این مخازن باید با استانداردهای بانک جهانی ژن مطابقت می داشتند و در دمای منفی 18 درجه از بذرها نگه داری می شد. نروژ اولین کشوری بود که تامین هزینه ساخت این انبار بزرگ را آغاز کرده و ساخت بزرگترین مخزن نگه داری از بذرهای جهان از سال 2007 آغاز شد. در این انبار سه اتاق با گنجایش ذخیره سازی 1.5 میلیون نمونه بذر ساخته شده است. این بانک بذر به صورت رسمی از 26 فوریه سال 2006 آغاز به کار کرد.

این پایگاه به شکلی طراحی و ساخته شده است که می تواند تقریبا برای همیشه پایدار باقی بماند، موقعیت آن با توجه به تمامی سناریوهای موجود درباره بالا رفتن سطح آب دریاها به واسطه تغییرات دمایی هوا تعیین شده و اتاقکهای ذخیره در عمقی از دل کوه قرار دارند که هر نوع تغییر دمایی نمی تواند بر روی بذرهای انبار شده تاثیری داشته باشد.

این پایگاه برای تامین انرژی خود از نیروگاه برق ویژه ای برخوردار است و به این شکل می تواند با به کار گرفتن از سیستم الکتریکی خاصی که در اختیار دارد دمای داخلی خود را همواره ثابت نگه دارد. اتاقکهای ذخیره از میان تونلهایی 100 متری قابل دسترسی هستند اما در ورودی در دیواره بیرونی کوه بنا شده است، در واقع در ورودی تنها بخش قابل مشاهده این سازه است، ساختار فلزی این دروازه باعث بازتاب دادن نورهای شفقهای شمالی می شود و منظره ای زیبا را خلق می کند.

از زمان آغاز به کار این بانک بزرگ در سال 2008 تا کنون بیش از 430 هزار نوع دانه و بذر بی همتا از سرتاسر جهان ارسال شده و در این مخزن ایمن جمع آوری شده اند و جمع آوری دانه های دیگر از دیگر نقاط جهان همچنان ادامه دارد.

در بهار دو تا بذر در خاکی حاصلخیز کنار هم نشسته بودند. اولین بذر گفت:«می خواهم رشد کنم می خواهم ریشه هایم را در خاک زیرپایم بدوانم و ساقه هایم را از پوسته ی خاک بیرون بکشم.می خواهم غنچه های لطیفم را باز کنم و نوید فرا رسیدن بهار را بدهم... می خواهم گرمای آفتاب را روی صورتم و لطافت شبنم صبحگاهی را روی گلبرگهایم احساس کنم.» و رشد کرد و قد برافراشت.

بذر دوم گفت:«من می ترسم. اگر ریشه هایم را در خاک،زیر پایم بدوانم از کجا معلوم که در تاریکی به چیزی برنخورم؟ اگر راهم را از میان پوسته ی سخت بالای سرم بیابم از کجا معلوم که جوانه های لطیفم از بین نروند و اگر بگذارم که جوانه هایم باز شوند از کجا معلوم که یک مار نیاید و آنها را نخورد و اگر بگذارم که غنچه هایم باز شوند از کجا معلوم که طفلی مرا از زمین بیرون نکشد؟نه! بهتر است منتظر بمانم تا همه جا امن و امان شود» و این طور بود که او منتظر ماند.

مرغ خانگی که درخاک دنبال دانه می گشت،بذر منتظر را دید و خورد.

نتیجه:

برای زیستن شهامت لازم است. یک دانه ی نترکیده،دارای همان ویژگی هایی است که جوانه هنگام شکستن پوسته اش دارد. با این وجود فقط زمانی که پوسته اش را می شکند، می تواند خود را به درون ماجرای زندگی پرتاب کند.